Home  Boekenplank
Kartonnage
Projecten
Stempelhoekje
   

Interview in het tijdschrift 'Boek Behoud Bericht'

 

 

Over de drempel bij...

BOEKBINDATELIER 'T STIJFSELPOTJE

Ida Schrijver

 

Knuttel ◊ Delft was ditmaal de bestemming van mijn drempeltocht en graag had ik gewoontegetrouw dit artikel geopend met een passage over Delfts schone dreven. Maar helaas bood de aanblik van de rotzooi (excusez le mot!) die de bouw van de HSL teweegbrengt, daartoe bijzonder weinig aanknopingspunten. Wel intrigeerde mij de naam van de straat waar ik werd verwacht, de Knuttelstraat. Wie is of was Knuttel? Op het straatnaambordje staat het keurig vermeld: "Chef afd.Belangen Personeel Kon.N.G. & S.F. 1880-1921 ". Begrijpt u wel ? Maar als je in Delft bent (waar trouwens de Calvé (!)-brug tijdelijk is afgesloten) dan weet je dat het hier natuurlijk moet gaan om de Koninklijke Nederlandse Gist en Spiritus Fabriek. Voor een bijzonder aardig geschreven geschiedenis van deze fabriek verwijs ik de lezer graag naar de site van DSM Gist.1

Riet Terreehorst tijdens het museumweekeinde in het Prinsenhof DelftEstablishment ◊ Maar nu ter zake: Boekbindatelier 't Stijfselpotje in casu Riet Terreehorst. Toen ik Riet benaderde voor dit interview was zij blij verrast, maar ook verbaasd. Zij had niet verwacht dat zij voor zoiets in aanmerking zou komen. Ik op mijn beurt beschouw dat als een veeg teken, omdat ik wel eens bespeur dat - zelfs in de boekbindwereld - soms een soort establishment-vorming op de loer ligt, en ik vind dat dat niet zou moeten mogen. Het is nou juist zo aardig dat zovelen op zoveel heel eigen persoonlijke manieren hun inspiratie putten uit, en voortbouwen op de eeuwenoude ambachtelijke principes van het hand-boekbinden. Daarbij passen geen rangen en standen en al helemaal geen opkijken naar of neerkijken op. Dat wou ik maar eens even gezegd hebben !

Geweldig ! ◊ Tijdens het gesprek met Riet merk ik een aantal malen dat zij zich in haar ongebreidelde enthousiasme om steeds meer te onderzoeken, meer te leren en meer aan te pakken, weleens geremd heeft gevoeld door onzekerheid, zelfs huiver om niet voor vol te worden aangezien. Gelukkig heeft zij zich daardoor niet laten koeioneren met als resultaat dat ze zich gaandeweg nu een heleboel uiteenlopende vaardigheden heeft eigen gemaakt, dat ze daar mee prachtige resultaten bereikt en bovenal dat ze daar een geweldig plezier aan beleeft. `Geweldig' is een woord dat Riet veel gebruikt en dat past ook helemaal bij het aanstekelijk enthousiasme waarmee zij over haar werk praat.

Kalligrafie ◊ Het is - een kleine twintig jaar geleden - allemaal begonnen met een cursus kalligrafie. Als kind al had ze bewondering gehad voor het prachtige handschrift van haar vader en zelf had ze een handschrift zo slecht dat ze haar eigen boodschappenlijstjes niet lezen kon. (Deze aanleiding om te gaan `leren schrijven' komt mij persoonlijk overigens heel bekend voor.) Riet begint met de LOI-cursus en raakt al gauw helemaal in de ban van het kalligraferen. Ze schaft zich de wereld aan materialen aan en schrijft en schrijft en schrijft. Want verschrikkelijk veel oefenen is geboden. Ze is een perfectioniste en zolang het niet helemaal recht is en de spatiëring niet helemaal perfect is, is het niet goed, ook al zou een leek het verschil niet eens opmerken.

Alles ◊ Ze laat me een groot boek zien met prachtige voorbeelden van haar schrijfwerk. Daarin is naast het werkelijk prachtige schrift ook haar zoekende geest goed te zien. Ze wil alles leren, alles onderzoeken, nieuwe mogelijkheden ontdekken, ALLES doen. Ze zoekt en vindt voortdurend nieuwe materialen en zal niet rusten voordat ze ook de toepassing daarvan helemaal kent en in haar macht heeft. Ze wordt lid van Mercator, de vereniging van liefhebbers & beoefenaars van het Italicschrift.2

Link ◊ Onvermijdelijk komt dan op zekere dag de wens op om zo'n mooi geschreven werkstuk ook mooi te kunnen presenteren of verpakken. Zo wordt de link gelegd naar kartonnage en boekbinden. Mooie en vooral erg dierbare herinneringen heeft Riet aan de eerste boekbindles die ze kreeg bij Piet van Driel in Rotterdam, een band met opgelegde platten leerde ze daar maken.

Werkplaats ◊ Dan, het is dan inmiddels ca. 1994, krijgt ze de kans om een dag per week gebruik te maken van de boekbindwerkplaats van de SdU3 aan de Christoffel Plantijnstraat in Den Haag. Alle gereedschappen en materialen staan daar dan ter beschikking van een groepje belangstellende personeelsleden en hun eventuele introducés die er werken onder leiding van Herman van der Kruijk, oud-boekbinder van de SdU. Riet is daar steevast elke maandag aan het werk, en niet een paar uurtjes, nee van 's ochtends 8.00 tot s avonds 21.00 uur. Als niet in 2003 de Staatsdrukkerij was verhuisd en dit boekbindatelier helemaal afgebouwd, dan zat ze er ongetwijfeld nu nog. Het was natuurlijk een buitenkans om daar te kunnen werken en ze heeft er heel veel van geleerd.

Prijzen ◊ Zo kwam ze ook over de vloer in de winkel voor kartonnagematerialen van Maria Klawer aan het Noordeinde in Den Haag en ging daar regelmatig helpen in de winkel, "in ruil voor trucjes". Een van de belangrijke dingen die ze gaandeweg leert is het waarderen van haar eigen werk en er een reële prijs voor bepalen. Daarvoor moet ze wel een zekere weerstand overwinnen, maar het besef komt gaandeweg dat het onzinnig is om het niet te doen: "wie je cadeautjes wilt geven, kun je altijd zelf bepalen, maar anderen moeten er gewoon voor betalen."

Wedstrijd ◊ 1996 doet Riet - alweer na flink aarzelen, want "kan ik dat wel ?" - mee aan de wedstrijd voor de Panorama-Mesdagprijs die is uitgeschreven door Kantoorboekhandel Damen en Maria Klawer. Ze wint er in de categorie 'boeken' de derde prijs met een harmonica-binding, prachtig afgewerkt met schelpen die ze me vol trots laat zien. Het staat in een vitrinekast samen met allerlei andere werkstukken; boeken en doosjes in alle soorten en maten, die gekenmerkt worden door steeds weer diezelfde ongebreidelde drang om steeds weer nieuwe dingen uit te proberen en nieuwe toepassingen te vinden voor materialen en technieken. Riet wil vermijden dat ze steeds hetzelfde moet doen, dat ze in een soort serieproductiewerk terechtkomt, want dan wordt het vervelend en dat wil ze niet. Bovendien zou dat haar enthousiasme niet ten goede komen.

Miniatuur ◊ Hoogtepunt in de vitrinekast is overigens een werkstuk waar ik mijn ogen maar niet van af kan houden en dat is een helemaal door Riet gemaakt miniatuurboekbindmaterialenwinkeltje (fijn scrabblewoord is dat !) - behalve dat dit het kind in mij heel erg aanspreekt - is het ook zo ontzettend aardig gemaakt met piepkleine maar tot in detail perfect gemaakte boekjes en doosjes, en letterlijk alles wat in zo'n winkel maar thuishoort. Via haar aardige website (gemaakt door een zoon, één van haar vier kinderen) die overigens vooral is bedoeld om anderen in de gelegenheid te stellen haar werkstukken te bekijken, krijgt ze nogal eens een opdracht voor een receptieboek, of fotoalbum, uiteraard met gekalligrafeerde tekst en verder helemaal gemaakt naar de wensen en ideeën van de aanvrager. Ze vindt dat geweldig om te doen, maar ze werkt ook net zo lief voor zichzelf.

Stempelen ◊ De laatste ontdekking die weer tot heel nieuwe impulsen heeft geleid is het stempelen. Getuige daarvan is een hoge stapel keurig naar allerlei rubrieken ingedeelde en geëtiketteerde laadjes allemaal vol met stempels. Daar is ze voorlopig nog niet mee klaar, want wat dat weer allemaal voor mogelijkheden biedt, dat is schier oneindig! Het enthousiasme waarmee ze me daarvan voorbeelden laat zien, werkt absoluut aanstekelijk.

Workshop ◊ Komende zaterdag4 zal Riet op de vaste werkdag van Mercator (elke laatste zaterdag van de maand) een workshop boekjes maken verzorgen. Ze gaan een enveloppenboekje maken. Alles is al kant en klaar voorbereid. Ze beleeft alleen al aan die voorbereidingen veel plezier, dat blijkt overduidelijk uit de manier waarop ze me vol trots alle keurig verzorgde materialenpakketten toont. Ze doet dat geven van workshops overigens maar bij hoge uitzondering, maar het lijkt mij een waar voorrecht om bij iemand die zo gedreven en zo enthousiast is een workshop te doen.

 ◊ ◊ ◊ 

 

Noten

  1. Mercator, www.verenigingmercator.nl
  2. Staatsdrukkerij en Uitgeverij, Den Haag
  3. Eind november 2004